Στάδιο 5: Κατανομή αρμοδιοτήτων, κατάρτιση Π/Υ, εξέταση πηγών χρηματοδότησης – καθορισμός μεθοδολογίας παρακολούθησης και αξιολόγησης

Στο στάδιο αυτό εξειδικεύονται τα πακέτα μέτρων, με παράλληλη αναφορά στις απαιτούμενες διαδικασίες και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους, ενώ παρατίθεται πρόταση συγκεκριμένης μεθοδολογίας για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των μέτρων που προτείνονται στο πλαίσιο του ΣΒΑΚ.

Εξειδίκευση πακέτων μέτρων

Πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης

Η ύπαρξη ενός σχεδίου παρακολούθησης και αξιολόγησης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για ένα Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Αυτό εξασφαλίζει τη διαρκή και συνεχή παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης και εφαρμογής των μέτρων καθώς επίσης και της αποτίμησης των αποτελεσμάτων που αυτά επιφέρουν στο συνολικό σύστημα κινητικότητας της πόλης.

Το σχέδιο παρακολούθησης και αξιολόγησης του ΣΒΑΚ περιλαμβάνει δείκτες και στόχους που πρέπει να είναι «ΕΞΥΠΝΟΙ» ή «SMART». Επιπρόσθετα, τόσο οι δείκτες όσο και οι ποσοτικοί στόχοι αυτών θα πρέπει να συγκεντρώνουν μια σειρά από χαρακτηριστικά όπως:

  • να ευθυγραμμίζονται με την ανάγκη προώθησης της βιώσιμης αστικής κινητικότητας,
  • να ακολουθούν τις προτεραιότητες και τους σκοπούς του προγράμματος όπως αυτά έχουν προδιαγραφεί στα προηγούμενα στάδια
  • να είναι σαφείς, ακριβείς και ειδικοί
  • να εδράζονται σε ποσοτικούς και ποιοτικούς όρους, εύκολα κατανοητούς από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς
  • να είναι εύκολα μετρήσιμοι και
  • οι διαθέσιμες πηγές πρωτογενών δεδομένων πρέπει να επαρκούν, ώστε να καθίσταται δυνατή η αποτύπωση των πιθανών μελλοντικών μεταβολών.

O ορισμός των δεικτών και των στόχων ενός συστήματος παρακολούθησης και αξιολόγησης πρέπει να τίθεται σε μια ρεαλιστική χρονικά και οικονομοτεχνικά βάση, καθώς πρέπει να λαμβάνει υπόψη την τεχνική, λειτουργική και οικονομική ικανότητα που διαθέτει ο επισπεύδων φορέας.

Η ποσοτική διάσταση των δεικτών διευκολύνει τόσο την αποτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης όσο και τη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών φάσεων. Οι δείκτες κατηγοριοποιούνται σε 5 βασικές κατηγορίες.

  • Δείκτες αποτελεσμάτων (outcome indicators): μετρούν τις πραγματικές επιπτώσεις του ΣΒΑΚ στο κοινωνικό (social equity), οικονομικό (economic growth), περιβαλλοντικό (environment και livable streets) επίπεδο. Εμπεριέχονται και δείκτες σχετικοί με την (όχι μόνο οδική) ασφάλεια (safety) και την αποδοτικότητα (efficiency) του συστήματος. Μερικοί από αυτούς είναι: ελκυστικότητα οδικού περιβάλλοντος, εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, συγκέντρωση χώρων πρασίνου, κόστος μετακινήσεων, αντιληπτή ασφάλεια.
  • Δείκτες μεταφορικής δραστηριότητας (transport activity indicators): σχετίζονται κυρίως με τις επιλογές μετακίνησης που πρόκειται να γίνουν από τους κατοίκους στο μέλλον, εφόσον εφαρμοστούν αλλαγές στο μεταφορικό σύστημα. Αρκετοί δείκτες μπορούν να περιγράψουν τη μεταφορική δραστηριότητα· μερικοί από αυτούς είναι: αριθμός ταξιδιών ανά μέσο μεταφοράς, φόρτος οχημάτων σε συγκεκριμένες περιοχές, μερίδιο ταξιδιών με μέσα φιλικά προς το περιβάλλον, ικανοποίηση καθημερινών χρηστών δημόσιας συγκοινωνίας κλπ.
  • Δείκτες Εκροών (output indicators): υπολογίζουν το βαθμό υλοποίησης των πολιτικών βιώσιμης κινητικότητας και των σχετικών μέτρων. Μερικοί δείκτες που ανήκουν σε αυτήν την ομάδα είναι: μήκος νέων υποδομών ανά μέσο μετακίνησης, αριθμός χώρων Park & Ride, αριθμός εκδηλώσεων ευαισθητοποίησης κλπ.
  • Δείκτες Εισροών (input indicators): παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος των οικονομικών πόρων (κόστη) που απαιτούνται για την εκτέλεση του σχεδίου και την εφαρμογή των μέτρων που προτείνονται. Παραδείγματα τέτοιων δεικτών είναι: κόστος επενδύσεων για νέες/βελτιωμένες υποδομές ανά μέσο μεταφοράς, επιχορηγήσεις για τη λειτουργία, συντήρηση των συστημάτων βιώσιμων μεταφορών κλπ.
  • Δείκτες ευρύτερου περιβάλλοντος: (contextual indicators): παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις εξωτερικές εξελίξεις που επηρεάζουν την επιτυχία και εφαρμογή ενός ΣΒΑΚ (π.χ. οικονομικές ή πολιτικές εξελίξεις). Τέτοιοι δείκτες μπορεί να είναι: ρυθμός μεγέθυνσης της οικονομίας, οι εξελίξεις στις αξίες ακίνητων κλπ

Λαμβάνοντας υπόψη τη διαθεσιμότητα ποσοτικών στοιχείων, τους μετρήσιμους στόχους, όπως αυτοί έχουν τεθεί, δημιουργήθηκε μια λίστα δεικτών η οποία παρουσιάζεται στον Πίνακα 2. Οι δείκτες αυτοί θεωρούνται καθοριστικοί για την επιτυχία ενός ΣΒΑΚ. Έχουν ομαδοποιηθεί σύμφωνα με τις κατηγορίες που αναφέρθηκαν πριν. Ποσοτικά στοιχεία βάσης δεν έχουν βρεθεί για μερικούς από τους δείκτες αυτούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δίνονται μετρήσιμοι στόχοι, οι οποίοι δεν περιγράφουν κάποια μεταβολή σε σχέση με κάποιο στοιχείο βάσης αλλά ένα επιθυμητό μελλοντικό επίπεδο.